خدا توبه را قبول مىكند ، اى كسانى كه در برابر حق ايستادگى داشته ايد و در مقابل حق جنگ و ستيز راه انداخته ايد ، تا زنده ايد برگشتن به حق دير نشده است . توبه پشت سر شماست ، به اين معنا كه توبه شما را تعقيب مىكند ، از توبه استقبال كنيد . ستايش مخصوص خدا و ملامت مخصوص شخص انسان است « وَلاَيَحْمَدُ حَامِدٌ إِلاَّ رَبَّهُ ، وَلاَيَلُمْ لائِمٌ إِلاَّ نَفْسَهُ » ( و هيچ حمد كننده اى غير از پروردگارش را حمد نكند ، و هيچ ملامت كننده اى مگر خودش را ملامت نكند . ) همه موجودات در مقابل خدا هيچ اند و اگر كمالى دارند كمالاتشان از خداست . ستايش هميشه در مقابل كمالات و نعمت هاست ، و همه كمالات و نعمت ها از طرف خداست ; در نماز مى خوانيم : ( ألحمد للّه ربّ العالمين ) « ل » در « للّه » براى اختصاص است ; يعنى جنس ستايش مخصوص خداست ، زيرا خدا پروردگار همه عوالم است . هيچ موجودى حتى پيامبران از طرف خود چيزى ندارند . حمد مخصوص خداست چون او ( ربّ العالمين ) است . ( الرّحمن الرّحيم ) است . ( مالك يوم الدّين ) است . تعليق حكم بر وصف مشعر به علّيّت است ; يعنى اگر حكمى را آورديم و بعد به دنبال آن صفاتى ذكر كرديم ، اين صفات دليل آن حكم مى باشد ; اگر گفته شود : زيدى را كه عالم است اكرام كن ، كلمه عالم مى فهماند كه اكرام به خاطر علم است . در سوره حمد وقتى مى گوييم : ( الحمد للّه ) حمد مخصوص خداست ، اين حكم است ، و جملاتى كه بعد مى گوييم ( ربّ العالمين ، الرّحمن الرّحيم ، مالك يوم الدّين ) اينها همه صفات هستند ، حمد مخصوص خداست به خاطر اين صفات . اما راجع به ملامت ، انسان نبايد بگويد روزگار يا فلانى سبب گرفتارى و يا گمراهى ما شد ، خود انسان سبب گرفتارى خودش مىشود . در قرآن آمده :